Afgelopen zaterdag stond ik 80 jaar later, rondom hetzelfde tijdstip, op de kade in de haven van Amsterdam. Op 3 oktober 1946 omstreeks 16.00 uur vertrok vanaf deze kade mijn opa met de MS Tegelberg naar voormalig Nederlands Indië. Hij zou daar zijn dienstplicht vervullen in de Dekolonisatieoorlog en 3 jaar, 2 maanden en 1 dag later weer terug in Nederland aankomen.

foto van Koen Somsen

De afgelopen maanden was een onderzoeksperiode waarin ik een enorme diepgang heb bereikt. Ik was dichterbij mijn opa dan ooit te voren via ontmoetingen met de kinderen van mijn opa’s kameraden. Dat zette letterlijk en figuurlijk heel veel in beweging op tal van niveaus.

Via de Oorlogsgravenstichting laat ik bloemen leggen op het graf van de kameraad van mijn opa. In Indonesië.

Aan het einde van 2025 kijk ik terug op een jaar dat alles in beweging zette. Een jaar waarin ik bewust ruimte maakte. Ruimte om stil te staan, om te onderzoeken en om te schrijven. Ruimte voor datgene wat ik al zo lang wilde doen en eindelijk vorm mocht krijgen.

De geschiedenis van Nederlands Indië is lang en complex en voor velen grotendeels onbekend. Het is rond 1600 als Nederland zich al in de archipel bevindt. Nederlands Indië werd een kolonie van Nederland. Gedreven vanuit handelsbelangen. Eerst door de VOC en later door de Nederlandse Staat. De eilanden werden bestuurd door Nederland en wij wonnen daar grondstoffen. Het economische belang van deze kolonie was groot en maakte ons een rijke Staat. De olie, het rubber, de thee, de koffie en de specerijen hielden de Nederlandse economie goed draaiende en zorgden voor gouden tijden.

We zaten tegenover elkaar, de zoon en ik. Hij met zijn foto’s, ik met de mijne. En met weinig woorden over wat we wisten of ooit hadden gehoord. Twee kinderen van mannen die met elkaar in dezelfde compagnie hebben gezeten in Indië, op dezelfde tijd, op dezelfde plaats. Beiden hadden zij hun leven lang er over gezwegen.  

Soms zwaar om te dragen en soms onmogelijk om uit te spreken

Het werk afgerond, de overdracht geregeld, de inbox leeg, de werklaptop en werktelefoon uit en sinds jaren mijn agenda voor het komende halve jaar leeg! Het moment is daar, mijn sabbatical is officieel AAN.