Indië herdenking 15 augustus

Alle werkelijkheden vormen heelheid

Afgelopen zaterdag was ik op uitnodiging van Stichting Indië monument Hardenberg bij de jaarlijkse herdenking. De gemeente Hardenberg heeft sinds 1998 een monument in het Indië Plantsoen, gelegen op een prachtige plek met uitzicht op de Vecht. De Stichting zet zich al jaren in ter nagedachtenis aan de gesneuvelden Indiëveteranen en de slachtoffers van de Japanse bezetting.

Mijn aanwezigheid daar raakt vanzelfsprekend aan mijn opa en aan het onderzoek dat ik doe naar zijn Indiëverhaal. En aan waar over ik spreek in mijn lezing Wat laat een verzwegen oorlog na?

Vorig jaar worstelde ik nog met hoe ik mij moest verhouden tot 15 augustus, waarop herdacht wordt dat de tweede wereldoorlog in destijds onze kolonie ook stopte. Want hoe dit voor veel mensen een herdenking is voor het leed wat hen is aangedaan in de interneringskampen én een einde betekende van al het lijden, hield voor mij de geschiedenis daar niet op. Het was geen eindpunt, maar een beginpunt. Een beginpunt van mijn opa’s verhaal. De Dekolonisatieoorlog in voormalig Nederlands Indië waar vele jonge militairen, onder wie mijn opa, naar uitgezonden werd. Een guerrillaoorlog, een vuile oorlog. Daar ontstonden verhalen die vervolgens een leven lang met zich meegedragen zouden worden. Daarom was ik zoekende hoe ik mij kon verhouden tot wat herdacht wordt op 15 augustus.

De herdenking in Hardenberg was mooi en betekenisvol. Alle verhalen, alle werkelijkheden mochten in deze herdenking bestaan. Naast elkaar en met elkaar. De bevrijding van de Japanners, het leed in interneringskampen, het geweld in de Bersiap periode, de jonge militairen die naar Nederlands Indië werden uitgezonden en de militairen die daar sneuvelden.

Het was voor mij een complete herdenking. Een herdenking waar alle werkelijkheden een plek en een stem kregen. Een herdenking waarin het ene verhaal niet kleiner of groter was dan het andere. Een herdenking die voor mij bevestigde hoe ik mij tot 15 augustus kan verhouden.

En toen begon de bloemlegging.

En precies op dat moment verscheen er een prachtig en indrukwekkend natuurverschijnsel. Aan de horizon verscheen een zwerm zwarte vogels. Ze bewogen zwierend door de lucht. Steeds veranderend van richting en vorm. In een meeslepend ritme vlogen ze de prachtigste figuren. Voortdurend als één geheel.

Ik keek er naar en werd gegrepen door wat ik zag. Want ik zag betekenis in wat zich afspeelde.

Alles is met elkaar verbonden. Alle afzonderlijke verhalen, ervaringen en werkelijkheden vormen samen een geheel. De verschillen verdwijnen, omdat ze binnen het geheel mogen bestaan en met elkaar verbonden zijn. En vanuit die verbondenheid kan heelheid ontstaan. Ik zag het letterlijk gebeuren, daar tijdens de bloemlegging, daar aan de horizon, in de lucht. 

Al die afzonderlijke vogels. Ieder met een eigen plek en een eigen beweging.

En toch samen één. Een geheel. Geheeld.